در تقویم تاریخ معاصر ایران، ۱۴ خرداد تنها سالروز یک فقدان بزرگ و جانسوز نیست؛ بلکه مجالی برای بازخوانی رمز و راز پیروزی مردی است که دست خالی، اما با اتکا به «قدرت لایزال الهی» و «عنایت خاصه حضرت ثامنالحجج(ع)» مسیر تاریخ را تغییر داد. امام خمینی(ره) اگرچه در نگاه تحلیلگران سیاسی جهان، معمار بزرگترین انقلاب قرن بیستم و درهمشکننده معادلات قدرتهای شرق و غرب است، اما ریشه این تحول شگرف و ماندگاری این نهضت را نباید تنها در استراتژیهای سیاسی جستوجو کرد؛ بلکه باید آن را در پیوند ناگسستنی سیاست با چشمههای جوشان معنویت و توسل یافت. او که با تکیه بر عصای توکل، کاخهای استبداد را لرزاند، همواره خود را سرباز مکتبی میدانست که پناهگاهش آستان قدس رضوی و سلاحش ایمان بود.
در گفتوگویی تفصیلی با آیتالله حسن عالمی، نماینده مردم خراسان رضوی در مجلس خبرگان رهبری، به بررسی جایگاه توسل، عرفان و نقش کلیدی حوزه علمیه مشهد در سیره سیاسی و مبارزاتی پیر جماران پرداختهایم تا دریابیم چگونه نورانیت حرم مطهر رضوی، پشتیبان راهبردی نهضت اسلامی شد.
معمار انقلاب؛ شاگرد مکتب «توحید و تقوا»
امام خمینی(ره) شخصیتی بود که سیاست را با معنویت گره زد و میتوان گفت ریشه صلابت و خودباوری مثالزدنی که ایشان را در مقابل استکبار جهانی استوار نگه میداشت، در همین دیدگاه معنوی بود. آیتالله عالمی در ابتدای این گفتوگو، هویت علمی و معنوی امام(ره) را رمز نفوذ کلام ایشان دانست و تصریح کرد: «امام خمینی(ره) شخصیت ذوابعادی بود که در محضر بزرگانی چون حاج شیخ عبدالکریم حائری(در فقه و اصول) و مرحوم شاهآبادی(در عرفان و معنویت) پرورش یافت. ایشان پیش از آنکه سیاستمدار باشد، یک باطنگرا بود؛ کسی که پیش از توصیه به دیگران، خود آراسته به فضائل بود. همین روحیه بود که از ایشان کوهی استوار ساخت تا در برابر رژیمی که تا دندان مسلح بود، ذرهای ترس به دل راه ندهد». وی به خاطرهای مشهور اشاره کرد و افزود: «وقتی از امام پرسیدند آیا در مسیر مبارزه هرگز ترسیدید، با قاطعیت فرمودند: هرگز. این شجاعت، زاده کلاسهای درس اخلاقی بود که در آن آموخته بودند قدرت مطلق تنها از آنِ خداست».
مشهدالرضا(ع)؛ عقبه راهبردی نهضت
بخش مهمی از پیروزی انقلاب اسلامی در خراسان و با تکیه بر ظرفیتهای معنوی مشهد رقم خورد. آیتالله عالمی با مرور خاطرات دوران طلبگی خود در مشهد(سالهای ۴۲ تا ۵۷) به نقش محوری این شهر در حمایت از امام اشاره کرد و گفت: «نهضت از خرداد ۴۲ آغاز شد و در تمام این سالهای خفقان، مجاوران و علمای مشهد، بازوی توانمند و عقبه راهبردی امام بودند. شخصیتهای برجستهای چون رهبر شهید انقلاب، شهید هاشمینژاد و مرحوم آیتالله واعظ طبسی، فضای خراسان را به کانون بیداری تبدیل کرده بودند. مشهد به دلیل وجود مضجع شریف رضوی، همواره پناهگاه مبارزان بود و جلسات تبیینی که در مساجد و مدارس علمیه این شهر برگزار میشد، خون تازهای در رگهای نهضت در سراسر کشور جاری میکرد. دلیل این حرکات که جوشیده و برخاسته از حوزه علمیه خراسان بود، نورانیت حرم مطهر حضرت رضا(ع) بود. موارد دیگری هم در جوار آستان امام رضا(ع) در جهت تقویت نهضت امام خمینی(ره) اتفاق افتاد».
وی به یک واقعه تاریخی حساس و سرنوشتساز در سال ۴۲ اشاره کرد و توضیح داد: «زمانی که رژیم پهلوی، امام(ره) را در قم دستگیر کرد و قصد داشت با زیرسؤال بردن مقام علمی و اجتهاد ایشان، زمینه را برای صدور حکم اعدام فراهم کند، این علمای مشهد و در رأس آنها آیتالله العظمی میلانی بودند که با شجاعتی مثالزدنی به میدان آمدند. به یاد دارم که رژیم از ترس تأثیرگذاری حضور ایشان در پایتخت، پرواز هواپیمای ایشان به تهران را لغو کرد؛ اما ایشان که تکلیف شرعی خود را حمایت از مرجعیت میدید، مسیر را به سمت ایستگاه راهآهن کج کردند تا به هر قیمتی پیام حمایت قاطع حوزه علمیه خراسان را به گوش جهانیان برسانند. این حرکاتِ برخاسته از غیرت دینی و نورانیت حرم مطهر رضوی، نقشه دشمن را برای حذف فیزیکی امام نقش بر آب کرد و مشروعیت رژیم را زیرسؤال برد».
پیروزی در خرمشهر؛ وقتی «خدا» فرمانروایی میکند
در سیره امام خمینی(ره) هیچ موفقیتی به نام «من» ثبت نشد. آیتالله عالمی با تحلیل جمله معروف «خرمشهر را خدا آزاد کرد» خاطرنشان کرد: «امام با این کلام، مشق بندگی داد. ایشان میخواست ملت بداند اگر کار برای خدا باشد، بنبستها شکسته میشود. مردم ایران به این دلیل رهبری ایشان را با جان و دل پذیرفتند که دیدند در کلام و عمل امام، ذرهای دنیاطلبی یا کینه شخصی وجود ندارد؛ هر چه هست، جلب رضایت پروردگار و خدمت به خلق است».
ایرانِ امام رضا(ع)؛ پناهگاه همیشگی نهضت
در سیره عبادی و سلوک فردی امام(ره)، ارادت به ساحت قدسی حضرت رضا(ع) مشهود بود، ارادتی که در مسیر مبارزه ایشان نیز نمود داشت. در پایان این گفتوگو، آیتالله عالمی بر این نکته تأکید کرد که پیوند عمیق امام با حضرت رضا(ع) فراتر از یک ارادت ساده بود؛ این یک باور قلبی بود که ایران تحت حمایت علیبنموسیالرضا(ع) از تمامی توفانها عبور خواهد کرد. وی تصریح کرد: «استقلال و عزت امروز ما، میوه همان بذری است که با توسل به ساحت قدسی امام رئوف(ع) و توکل بر خدای متعال در دل تودههای مردم کاشته شد».
نظر شما